SINTETIZANDO BIODIESEL (fundamento químico e reportaxe fotográfica)

A continuación a explicación máis científica do que pasou o luns na síntese do biodiesel, e as fotos correspondentes.
Chegou o momento clave deste proceso: a síntese que nos permitirá obter biodiesel a partir o aceite.

A reacción química que intentaremos reproducir é bastante simple. Consiste nunha transesterificación, xa que poñemos en contacto un alcohol con un ester co obxectivo e intercambiar neste a parte alcohólica; é dicir formar un ester a partir doutro (de aí o de transesterificación).

No noso caso queremos que o glicerol que forma parte da estructura molecular do aceite reaccione co metanol nun medio básico para dar glicerol e formar o biodiesel, que non é máis que un ester de metanol e ácidos graxos 

A reacción:

Pódese ver que a estequiometría da reacción indícanos que por cada molécula de aceite que reacciona precísanse 3 de metanol para liberar 1 molécula de glicerol e 3 de biodiesel (ester metílico).
Nun cálculo simple por masa, se poñemos a reaccionar 1 litro de aceite estaremos poñendo a reaccionar 1 mol de aceite (porque o PM é moi elevado, preto de 900 e a densidade tamén anda preto dos 900g/L). Polo tanto produciríanse 1 mol de glicerol (tamén chamada glicerina en ocasións) e 3 de biodiesel, que en masa supón uns 92 gramos de glicerina e uns 900 de biodiesel. En definitiva, se a reacción sae ben obtense unha cantidade similar á cantidade de aceite empregado.
Nas probas que decidimos facer traballaremos con menos cantidade porque non temos recipientes de gran capacidade para tantas persoas e ademáis polo de agora non se persegue unha síntese a gran escala senón probar diferentes condicións de reacción a ver que pasaba. En concreto propuxéronse as seguintes para comprobar estes factores:

·        PP puro ou aceite de cociña usado (probas 1 e 4)

·      Temperatura de reacción (probas 2 e 3 con aceite sen secar e 5 e 6 con aceite secado)

·        Proporción da catalizador (probas 4, 6 e 7)

·        Secado normal ou por microondas (probas 5 e 8).

·        Axitación manual ou magnética (proba 5 e 6)

O cal se traduce neste cadro resumo:

Proba	PP (250mL)	Condicións PP	MeOH	NaOH (g)	Tª (ºC)	Tempo reacción
1	Aceite oliva	Comercial	50 mL	1	Amb.	45min reaccionando e axitando+1 día repouso
2	Ac. usado	Filtrado	50 mL	2	Amb.	45min reaccionando e axitando+1 día repouso
3	Ac. usado	Filtrado	50 mL	2	45ºC	45min reaccionando e axitando+1 día repouso
4	Ac. usado	Filtrado e secado	50 mL	1	Amb.	45min reaccionando e axitando+1 día repouso
5	Ac. usado	Filtrado e secado	50 mL	1,5	45ºC	45min reaccionando e axitando+1 día repouso
6	Ac. usado	Filtrado e secado	50 mL	1,5	66ºC	45min reaccionando e axitando MAGNÉTICAMENTE+1 día repouso
7	Ac. usado	Filtrado e secado	50 mL	2	Amb.	45min reaccionando e axitando+1 día repouso
8	Ac usado	Filtrado e secado NO MICROONDAS	50 mL	1,5	45ºC	45min reaccionando e axitando+1 día repouso

Nel respectouse a proporción entre aceite e metanol (5:1) que parece ser a mellor para levar a cabo a reacción. O exceso de metanol é bo para desprazar os equilibrios da reacción cara a formación de productos.

A proba Nº 1 fíxoa Carlos, a Nº2 David, a Nº3 Antón, a Nº4 Nazaret, a Nº5 Bieito, a Nº6 Marta, a Nº7 Adrián e a Nº8 Nerea.

Pois mans á obra:

Para recibir aos alumnos da 3ºsesión deixamos preparado o material que tiñamos previsto usar

 Carlos empeza medindo os 50mL de metanol na probeta

 E despois introdúceos no Erlenmeyer co hidróxido sódico

Marta preparando o seu metóxido coas pertinentes gafas de seguridade postas. Advertimos que a mestura pode quentarse e as gotas que poderían desprenderse dela son potencialmente perigosas.

Xa comprobaron co simple contacto coa man que a o Erlenmeyer quecía, pero non moito. Efectivamente a temperatura subía ata uns 30ºC. O que si comprobaron foi o dificil que resulta a mestura. O hidróxido sódico disólvese mal en metanol e houbo que recurrir ao quecemento suave para conseguir o obxectivo nuns 15 minutos.

Seguimos por outro lado co aceite usado, o outro reactivo do proceso que nos ocupa. Aquí Antón e Nazaret empregando a probeta.

 E agora metendo o aceite no Erlenmeyer que será o medio de reacción neste caso

Chegou o momento de iniciar a reacción: botaron rapidamente a mestura de sosa e metanol (co metóxido sódico no seu interior) sobre o aceite, taparon e puxéronse a axitar a man (todos menos Marta que tiña a proba co axitador magnético). Volta para aquí, volta para alá...unha e outra vez durante uns 40 minutos, tempo no que demos por concluída a reacción.
Bieito foi dos que tiveron que empregar o baño termostatizado caseiro para asegurar unha temperatura maior no seu medio de reacción. A semana pasada comprobamos que nunha botella de plástico fino a calor transferíase moi ben e os 45ºC no interior do aceite acadábanse sen problema. Non obstante, cos Erlenmeyers non se superaron os 39ºC. Aínda así consideramos suficiente o valor. 

Marta deixou axitando magnéticamente a súa proba, pero a placa estaba quente e xa axustamos a temperatura a 66ºC, a pesar de que, en principio, non era esa a nosa intención

Mentras puidemos comprobar que a sosa é higroscópica. Unha lentella colocada nun vidro de reloxo un cuarto de hora ofrece este aspecto humedecido totalmente

E chegaron as cinco da tarde, demos por concluídas as probas, puxémolas todas xuntiñas...e a esperar ata o día seguinte a ver que aspecto tiñan...aínda que non facía falta esperar para comprobar que había medios de reacción limpos e outras bastante turbios. Pero para o día de hoxe, xa cumpríramos dabondo. Mañá será outro día.

SINTETIZANDO BIODIESEL (en vídeo)

Metémonos de novo co tema paralelo do aceite usado, que está dando moito xogo e o grupo de alumnos está a traballar moito.
Chegaba o momento de facer os primeiros ensaios para conseguir biodiesel...
Luns 10 de febreiro. 15:30h. No laboratorio aparecen Marta, Bieito, Carlos, Adrián, Nazaret, Nerea, Antón e David.
5 minutos para lembrar de novo o proceso e mans á obra.
O primeiro era pesar a sosa nos matraces Erlenmeyer. E tapando rápido para que non se humedecese (a sosa é higroscópica)
Aquí temos a Antón pesando os seus 2 gramos.

Despois había que introducir o metanol dentro do matraz para proceder á súa disolución. Este é un proceso clave porque realamente non é unha disolución senón que hai unha reacción química involucrada no proceso, na cal a sosa lle arranca un protón ao metanol nun proceso ácido-base, e forma o metóxido sódico, nun proceso que podiamos representar quimicamente así:

NaOH + CH₃OH Û CH₃ONa + H₂O

Este proceso é realmente un equilibrio químico e dados as constantes de acidez da agua e do metanol, está moi pouco desprazado cara a formación de productos. Para que nos entendamos, case que non se forma metóxido sódico. Pero o interesante é que o pouco que se forma é suficiente para empezar a reacción que despois xa continúa por outros camiños. Por iso, máis que un catalizador (como lle chaman en moitos traballos relacionados) o metóxido compórtase como un iniciador da reacción.

En todo caso o proceso é exotérmico: libera calor polo que é conveniente o uso de luvas nas mans e gafas protectoras, porque o medio quéntase, o metanol pode evaporarse e a acumulacion de gases podería facer saltar o tapón, e unha gota nun ollo non sería nada agradable...

Indo ao gran...aquí temos a Antón medindo os 50 ml de metanol necesarios en probeta

E despois mesturando para proceder á formación do metóxido. Costou un cuarto de hora disolver o hidróxido sódico no metanol. Incluso tiveron que quentar un pouco o contido do matraz sobre a placa calefactora.

Por outra banda había que medir o aceite usado sobre co que fariamos a reacción. Aquí Nerea emprega a probeta para coller 250 mL

Preparados os productos de partida so quedaba mesturalos e dar por comenzada a reacción

Así fixeron o proceso. Como podedes comprobar había varias zonas de traballo. Bieito axitaba no seu baño termostático caseiro feito con anacos de porespán nun baño quente de auga, Carlos metía no matraz o seu aceite de oliva virxe extra, Antón o seu usado e filtrado, en quente (incluso comproba a temperatura co termómetro, pero esta non chegou a superar os 39ºC). Mirade:

Aquí David amosa o momento preciso do inicio da súa síntese

E aquí o ensaio de Nazaret

E o de Carlos...ata había discusións a ver que cor era a máis chula...

Ao final acabaron axitando ben cada un a súa proba, feitas nunhas determinadas condicións (que na seguinte entrada do blog especificaremos). Despois duns 40 minutos pararon e deixaron os seus medios de reacción en repouso ata o día seguinte, confiando en observar separación de fases que denotase a presencia de biodiesel e glicerol.

RESULTADOS ACEITE USADO

Polo de agora aínda non informaramos da cantidade de aceite usado que levamos acumulado neste curso e creo que vai sendo hora...

no primeiro mes de curso, aló por setembro xa fixeramos unha primeira entrega de 90kg pola que recibimos uns 22 euros e en xaneiro enviamos unha segunda partida con 180kg pola que obtivemos uns 44 euros. É dicir, en total levamos 270kg recollidos en 4 meses, ou sexa, case 70 kg por mes. Non está nada mal. Neste senso o Concello creo que nos vai botar unha man e ao mellor axiña nos cede parte do que teñen eles acumulado para a nosa campaña. E son moooooitos kg¡¡¡¡

Agora nós xa temos algúns clakis máis pero parte deles estámolos desviando á producción de biodiesel que estamos a levar a cabo co grupo de 4ºESO.

Congratulámonos de ter evitado que remataran no cauce dalgún río e afectase a algún ecosistema. Claki dávos as grazas; mirade que contento está.

VIDEOS DA SESIÓN DE TRABALLO CO ACEITE USADO

Temos tamén algunha mostra do traballo do martes 4 de febreriro no laboratorio en formato vídeo...

Empezamos por ver como preparamos o laboratorio para a sesión práctica :

Despois os protagonistas foron os alumnos

Preparando a filtración:


Filtrando:

Botando o aceite no funil de decantación para deixalo en repouso e esperar a separación de fases:

Ou levando a cabo unha volumetría ácido-base para determinar a acidez do aceite:

OUTROS USOS PARA O PAPEL QUE NON NECESITAMOS

Esta semana Lola, a titora de 6ºPRIM mándame unhas fotiños para ilustrar o que se preocupan nesta clase polo medio ambiente.

Nun colexio hai moreas de papel que se estraga...¿Por qué non darlle un uso máis productivo?

E pouco a pouco foron saíndo ideas e o resultado é moi orixinal. Temos lapiceiros, caixas multiusos, un portamacetas e ata unha especie de réplica de ADN...

O importante non é tanto a calidade do rematado como a idea de converter en útil o que iamos desbotar, esa a filosofía que tratamos de introducir nos rapaces e rapazas deste colexio...e parece que os de 6ºPRIM aprenden rápido.

Parabéns

preparando o papel

elixindo a caixa que iamos tirar...

esta por exemplo

traballando nela

mira que chula quedou

outro momento do proceso

alehop, un cesto "tradicional"

un pousavasos

que tes unha planta...non hai problema

xogando a ser científico construindo un ADN

para os lápices tamén hai aplicación

CHEGA O NOVO TAPONCHU

Xa vos avisamos pero o que non esperabamos é que nos saíra tan coqueto este taponchu. ¡¡Vaia cambio de look¡¡

Fixádevos e opinade. E ídevos acostumbrando porque a partir de agora estará por todas partes no colexio.

AGORA CARTUCHOS DE IMPRESORA

Hoxe viñeron por segunda vez no curso a recoller os cartuchos que levamos almacenados. Foron 46 unidades polas que imos recibir preto de 37 euros, por parte da empresa colaboradora. Pero o mellor é que non rematarán no río Castro por exemplo.
Esta cantidade únese ás 23 unidades que xa nos recolleran na primeira entrega, polas cales recibimos preto de 11 euros.

Parabéns a todos de parte de cartinta

MÁIS DATOS

Faltaban algúns datos das clases de primaria, pero van chegando.

Rita dinos que en 3º PRIM. levan recollidos uns 4kg de tapóns e 15 pilas. Belén, a titora de 5º PRIM. ten apuntados uns 10,6 kg de tapóns e 0,20 kg de pilas así como un par de cartuchos de tinta e 11 clakis. Juan Carlos, o titor de 2º PRIM, leva contabilizados 1,1 kg de tapóns, 11 pilas e 2 clakis.

¡Pois todo suma¡ e aquí sumamos e seguimos

Por certo ¿lembrades que onte vos contaba que estamos traballando o tema do aceite usado cun grupo de 4ºESO? pois ben, hoxe comprobamos de xeito irrefutable que o aceite que vén nos clakis contén auga, e nunha cantidade salientable. Senón mirade como apareceu hoxe o funil de decantación despois de 16 horas en repouso, e iso que non quentaramos nada, só axitamos con forza unha cantas veces. O amarelo da capa inferior é auga e outros restos. O que nos interesa é a parte superior, menos densa: o aceite.

¡¡Haberá de secar logo¡¡

PREPARANDO BIODIESEL

Enlazamos hoxe este blog con outro paralelo no que analizamos específicamente o tema do aceite usado no noso colexio, coa esperanza de convertelo en biodiesel e darlle unha saída útil para todos. Se tedes ganas visitade
http://arrancandoconbiodiesel.blogspot.com.es/

O caso é que hoxe pasamos cun grupo de alumnos de 4ºESO e fóra de horario escolar estivemos filtrando, secando e determinándolle a acidez ao aceite de partida, paso previo á síntese que pretendemos.
Aquí tedes o relato do que sucedeu...

Hoxe martes tivemos a primeira sesión de traballo experimental, a segunda reunión do grupo.

Asistiron Marta, Bieito, Antón, Carlos, David, Adrián, Juan, Verónica e Carla. Estivemos de 5 a 7 da tarde.

A verdade é que foi un día duro, no que os rapaces fixeron un esforzo por estar, apesar das tremendas condicións meteorolóxicas que estamos a vivir, con continuas alertas laranxas, vermellas, de todos os colores...

A sesión empezou algo antes porque tiven que deixar todo o material preparado para que poñerse mans á obra fose inmediato.

Primeiro colocamos os clakis creos de aceite que nos trouxeron os rapaces das súas casas dentro da campaña do "Plan Proxecta" que estamos a levar no centro (http://www.etisustentas.blogspot.com.es/). Uns 13 kg aproximadamente.

aceite usado sen purificar

Pero había que ter a man, probetas, Erlenmeyers, pipetas, vasos de precipitados, soportes con aros, reactivos, etc. A verdade é que parecía pouco pero aínda levou o seu tempo...

Usamos as garrafas esas de auga (ben secas por suposto) para introducir o aceite filtrado dos clakis. Polo momento mantíñanse á espera do grupo

Abrimos o blog do grupo para "contarlle ao material o que estabamos a facer" ;-)

E os clakis responderon cun sorriso, encantados de participar

Chega o grupo a iso das 17:05h. Despois dunha breve introducción sobre como iamos planificar a tarde (aínda que xa tiñan a "chuletilla" no correo do día anterior para vir sobre aviso), pasamos á acción.

O primeiro: FILTRAR O ACEITE USADO. O obxectivo era quitarlle o máis "gordo". Para iso empregamos diferentes filtros, uns cun tamaño de poro máis grandes e outros máis pequenos.

Marta e Antón empezan.

Marta e Antón empezando a filtrar

A súa filtración foi rápida, porque o filtro non se lles tupiu case nada.

Carla e Verónica tiveron máis dificultades. Elas e Adrián tiñan un coador deses de tela e ao aceite leváballe o seu tempo pasar ao seu través. O lado positivo: saía limpiño, limpiño.

Verónica e Carla

Ao grupo de Carlos e David tamén lles custou pouco porque dsipoñían dun coador de malla bastante grande. O lado negativo: o filtrado non era tan "fino".

Carlos e David filtrando

Nunha media hora remataron de filtrar o aceite dispoñible. Por Verónica, Carla e Adrián houbo que esperar un pouco...

Xa estaban listos para pasar á segunda fase: SECADO DO ACEITE DE PARTIDA.

Aquí xa tocaba ensaiar diferentes estratexias e algunhas implicaba toma de datos.

Primeiro, tomamos a mostra-problema: 500 mL de aceite filtrado. Para iso empregaron a probeta de medio litro.

Primeira estratexia de secado: emprego do microondas. ¿Por qué non? Sabemos que nos microondas as moléculas polares como as da auga bailan ao son desenfrenado do campo do campo magnético do aparello e xiran a unha velocidade tola que as leva a romper eses enlaces entre elas e escapar á fase gasosa. As moléculas do aceite, porén, non son polares; son máis ben apolares, xa que a carga eléctrica distribúese de xeito bastante homoxéneo pola súa estrutura. En base a iso apenas lle afectará o quecemento por microondas. Por iso entendemos este método como magnífico para desfacernos desa auga que hai no aceite xa usado, e que nos pode fastidiar bastante na reacción que pretendemos levar a cabo de transesterificación.

De paso imos saciar unha curiosidade ¿quecerá moito o aceite ao sometelo a microondas?

O grupo de Carlos fai a comprbación experimental:

Toma a temperatura de partida: 17ºC. Pesa o recipiente de plástico sen aceite (71,2 g) e despois co medio litro de aceite (499,2 g), co cal xa sabemos que o que imos poñer a quentar son uns 428 g. Algúns gramiños quedaron na probeta. Non importa; o importante agora era meter a quentar unha cantidade fixa e coñecida.

O quecemento prolongouse ata os 5 minutos (cronometrados) a máxima potencia.

Era o momento de quitar o recipiente do microondas

Algunha burbulla apareceu desde logo, sinal inequívoco de que se formou un gas, posiblemente vapor de auga. Debeu ser pouco porque o peso do conxunto apenas diminuiu uns 0,2g, pero algo é algo. 

Carlos toma a temperatura e resulta ser duns 100ºC. Posiblemente máis porque o seu grupo perdeu un par de minutos nos cales se enfriou algo o aceite xa que o seu primeiro termómetro non chegaba máis aló de 100ºC e a temperatura do aceite superaba ese valor. Cambiaron de termómetro e rexistraron 100ºC

Non nos convenceu una diminución de peso tan pequena e fomos ambiciosos...demasiado ambiciosos. Pensamos que non lle deramos tempo suficiente á auga para evaporarse así que puxémolo 10 min máis...e mirade o que pasou

"great plastic", si señor.

¡¡¡derretéusenos o recipiente¡¡¡ 

E iso que na etiqueta dicía que era apto para microondas; ja, ja.

Non pasou nada grave, pero o aceite esparramouse pola mesa e polo aparello de microondas, co fastidio de ter que limpar. Algún aceite introdúxose no aparello, pero en principio non afectou ao seu funcionamento.

Mentras, o grupo de Antón, Bieito e Marta seguimos un segundo método: axitación  mecánica a temperatura ambiente.

Para iso axitaron insistentemente durante un cuarto de hora uns 500 mL de aceite. Para iso empregaron un funil de decantación de 1 L. Ao final deixárono repousar e puideron comprobar que se formaban burbulliñas que emulsionaban o aceite (poñíano turbio) pero no fondo empezaba a aparecer algo distinto máis claro (¿auga?). Quedamos en deixalo ato o día seguinte a ver se aparecía máis agua.

Quedaba o grupo de Carla, Verónica e Adrián. Eles quentarían o aceite pero nun matraz Erlenmeyer, sobre unha placa calefactora e con axitación magnética.

Verónica toma a temperatura de partida e obtén 19ºC. 

Pesa o Erlenmeyer coa variña (165,7 g) e con aceite (438,7 g). Polo tanto poñer a quentar 273 g. Iso non é o medio litro que estaba previsto. Tiveron que rectificar porque a balanza electrónica dispoñible chega a 600g como máximo e botando medio litro saíaselles de escala.

Mantiveron o quecemento a máxima potencia e forte axitación co Erlenmeyer suxeito por unha noz e unha pinza ao soporte universal, case pegado á superficie da placa calefactora pero sen contactar directamente para evitar un quecemento violento.

Ao final o eso descendeu ata os 437,1 g, o cal representa 1,6 g menos. Cantidade moi significativa porque xa representa un 0,6% do total, algo a ter en conta.

A temperatura final resultou ser de 110ºC. Isto implica que a auga tive que ferver e escapar do medio.

Levavamos máis dunha hora xa traballando e aínda quedaba a terceira fase: A DETERMINACIÓN DA ACIDEZ DO ACEITE.

Para iso propuxémonos determinar primeiro o pH do aceite a ver que había ou non ácidos graxos libres nel. Se os houbese o pH tería que descender por debaixo de 7 porque o medio sería ácido. E isto tamén suporía un problema na síntese posterior...

Esta parte implica xa uns conceptos químicos máis avanzamos e podemos atopar problemas no camiños...e abofé que os atopamos.
Verónica, Adrián e Carla colleron as tiras de pH e medirono DIRECTAMENTE sobre o aceite en crú. Obtiveron un valor arredor de 6, o cal pode ser coherente e esperable, pero a priori é un pouco alto...

pH 6: ácido pero suave

Visto isto prantexábasenos unha dúbida: ¿Iso de medir directamente pódese facer?
Hai que investigar máis sobre o tema, pero para obter outro resultado decidimos empregar o pH metro pero non sobre aceite directamente senón sobre unha disolución de 1 mL de aceite en 10 mL de etanol absolto.
Pero os resultados non son nada esperanzadores (¿mal calibrado o pHmetro? ¿non se pode medir co aparello se non é sobre auga?...)

pH=7,38 non pode ser...aceite ¿básico? non, non , non.

Por iso fixemos un intento final: intentamos reproducir unha valoración ácido-base típica que se pode atopar na literatura para determinar a acidez dun aceite. Pero como non tiñamos alcohol isopropílico empregamos etanol absoluto. Porén, non nos convenceu demasiado tampouco este cambio porque neste disolvente observamos bastante emulsión. A disolución non era perfecta. Parécenos que a auga xa está facendo das súas...

Pero seguimos adiante de todos os xeitos:
introduciron 1 mL de aceite (medido en pipeta de 1 mL) nun Erlenmeyer con 10 mL de etanol absoluto.

Por outro lado prepararon a disolución de fenolftaleína (o indicador da valoración), con 0,1 g en 10 mL de etanol (é dicir, do 1 %). E engadiron 2 gotas á disolución de aceite

engadindo a fenolftaleína

Tamén prepararon o patrón da valoración: a disolución de hidróxido sódico en agua destilada ao 0,1%. Para iso pesaron 1 g de NaOH (axiña porque é higroscópico, é dicir absorbe auga) e metérono nun matraz aforado de 1L, completando con auga destilada ata ese litro.
Taparon, mesturaron ben e encheron unha bureta con ela. Despois de enxuagar, enrasaron e empezaron a valoración.
Outros dous grupos fixeron o mesmo pero a adición da base fixérona cunha xiringa.
¿Cal foi o resultado? Pois non foi determinante ou concluínte porque atopános cun problema inesperado: a cor rosa indicativa do final da valoración "parecía aparecer" pero despois de axitar ben, acababa desaparecendo. Isto fixo que non estivera moi claro cando había que para de adicionar.
A causa estivo no medio de reacción que estaba emulsionado: posiblemente o etanol absoluto non é o mellor disolvente para levar a cabo o proceso, por iso se non están disolto perfectamente todos os ácidos graxos libres, nos poden reaccionar coa sosa; por iso ao axitar ben poñémolos en contacto e consúmese a sosa.
Ao final obtivemos un consumo de disolución de NaOH entre 5 e 7 mL, o cal tampouco é tan esaxerado. Confírmanos que o aceite de partida ten ácidos graxos libres e bastantes. Haberá que empregar un bo
exceso de NaOH para levar a cabo a reacción.

Despois de 2 horas de traballo concluímos que temos un aceite de partida con bastante auga e ácidos graxos libres, o cal é esperable porque despois de cociñar pasa isto co aceite. Haberá que probar diferentes condicións de reacción a ver qué pasa.
Tamén concluimos que estamos cansos...e que o laboratorio queda como se pasara o 7º de cabalería por alí...pero alomenos creo que todos aprendemos unhas cantas cousas de química...e da vida.

¿ONDE CHEGA O QUE NON RECOLLES?

Nas enchentes o río deposita nas veigas sedimentos..... e tamén os plásticos que non botamos os contenedores. Eiquí vemos un exemplo no río Castro, na enchente destes días o río depositou restos de follas e ramas que, dentro duns meses, se incorporarán ó chan contribuíndo á súa fertilidade, trátase dunha compostaxe natural que fai que estes vales e veigas sexan moi fértiles. Por desgraza a estes restos de plásticos levaralles centos de anos degradarse.