BIODIESEL: FIN DE FESTA

Estamos chegando ao final desa viaxe que aló polo venres 24 de xaneiro empezamos con moita ilusión.

O xoves 24 de abril fixemos unha festa arredor da ciencia no colexio e nela a síntese de biodiesel a partir de aceite usado cobrou especial protagonismo. Foi un día intenso, agotador, pero reconfortante porque permitiu comprobar o moito que se traballa e o pouco que se amosa...

Os rapaces, coa axuda de nós, os profesores encargados, fixeron unha exposición do seu traballo perante o resto dos compañeiros do colexio. Tiveron que dominar os nervios, expoñer de forma clara e breve algo que ás veces non é doado de resumir, pasaron algo de frío ( o día non acompañaba...) pero fixérono moi ben.

No caso do biodiesel fixermos 3 parellas de alumnos. A primeira explicou como se prepara o aceite para a reacción, como por exemplo David, que aqui o temos empezando o proceso:

A segunda ensinounos como teñen lugar as reaccións de formación de metóxido e do biodiesel. Aquí temos a Carlos facendo o que mellor sabe, que é comunicar...nótase que lle gusta.

E a última parella ocupouse do illamento do biodiesel puro e da caracterización do mesmo, centrándose na 

medida da densidade e da viscosidade.

Por exemplo, Marta, en diferentes momentos da explicación...

Ata fixemos un poster xigante para resumir o proceso, como se estiveramos nun congreso científico e todo...

Aquí está Verónica "custodiandoo"

Un resumo visual moi expresivo é a seguinte fotografía, na que se aprecian as distintas fases no proceso, poñendo de manifesto a importancia de traballar con substancias inmiscibles e de diferente densidade:

Manolo Rey, o noso compañeiro de plástica deseñounos un cartel chulísimo, totalmente profesional

E ata trouxemos á prensa para que se fixera eco do evento. Os fotógrafos do diario de Ferrol e da Voz de Galicia estiveron por alí tomando fotos

Pasou todo o colexio por diante que seguro que algo aprendeu...

E ata recibimos unha visita que honrou o evento: Manolo Dopico, un viciño de Valdoviño que se pode dicir que foi o pioneiro da comarca na síntese de biodiesel caseiro, que xa nos viñera a dar unha conferencia en xuño pasado, e do cal aprendemos moitas cousiñas sobre esta experiencia tan magnética. Aproveitamos para darlle as grazas por pasarse polo colexio nun día tan especial para nós. Cónstanos que marchou encantado.

Aquí o tedes con Lois, o director do colexio

E ao final, culminamos a xeito de peche de ouro, todo este proceso, botando o biodiesel sintetizado nun vehículo que nos deixou o Concello de San Sadurniño de maneira desinteresada, unha furgoneta Citroen C-15. Lembrade que ese era o obxectivo: transformar algo prexudicial como o aceite usado en algo de proveito como o biodiesel. Entón...

OBXECTIVO CONSEGUIDO

Non podemos máis que felicitarnos a todos, pero sobre todo a vós: Bieito, Carla, Marta, Antón, David, Carlos, Juan, Adrián, Verónica, Nerea, Nazaret e Silvia. O esforzo pagou a pena.

VISITA DE INFANTIL AO LABORATORIO: QUEREMOS SABER COMO SE FAI BIODIESEL

Xa vos contamos que na etapa de infantil son moi curiosos e non lles vale con traer clakis e que lles conten que se pode converter o aceite en biodiesel: eles queren velo.

E así foi...

Hoxe os alumnos e alumnas de Beatriz Ricoy (6º infantil) viñeron ao laboratorio de secundaria e alí puideron ver como filtramos o aceite, como o lavamos con auga, como o quentamos antes de mesturado con METÓXIDO (que palabra máis rara ¿non?...creo que esta noite soñan con ela, ja, ja) e ver como se forman dúas capas: a inferior, negra, de glicerina, e a superior...si ¡DE BIODIESEL¡

Estes nenos e nenas son sempre tan agradecidos...e sorprendentes. ¿Sabedes que me dicía hoxe un deles cando lles falaba de que o aceite flota na auga? pois que iso era así porque botabas primeiro a auga e despois o aceite. Nun primeiro instante a nosa cabeza de superlistos podería pensar..¡que chorrada¡, pero un segundo despois reparabas na simpleza pero á vez profundidade do razoamento. Para eles é algo obvio: se ao facer a experiencia de mesturado de auga e aceite lles botaches primeiro a auga ¿Por qué non vai ser esa a razón?...nada mellor que coller un pouco de aceite nun vaso e botarlle por riba a auga e ¡alehop!. Cando viron que o aceite non quedaba debaixo senón que subía para ocupar a parte superior ALUCINARON...

E isto faiche retroceder miles de anos na evolución e valorar o que tivo que ser para os homes primitivos descubrir as cousas que hoxe nos parecen obvias...unha lección e humildade e asombro sen dúbida.

atentos ás vantaxes do biodiesel

¡atención a esas caras¡

BIODIESEL: MEDINDO AGORA A VISCOSIDADE POLO MÉTODO CANNON-FENSKE

Está claro que a caída dunha bola a través do biodiesel contido nun tubo cilíndrico non nos vai a traer boas novas...polo que pasamos sin máis dilación a un dos métodos estandarizados que se seguen nos laboratorios de análise de sustancias coma o biodiesel

MÉTODO CANNON-FENSKE

Trátase de medir o tempo que tarda un fluído en pasar entre dúas marcas feitas nun tubo capilar. A forma do tubo Cannon-Fenske é a seguinte

Hai diferentes diámetros de capilar en función do valor de viscosidade que se queira medir...no noso caso empregamos un modelo ROUTINE da casa Aldrich da serie 100, calibrado a 23 ºC e con constantes k a 40ºC de 0,01403 e a 100ºC de 0,01397. 

Estes aparellos xa veñen cun certificado de calibración válido por 10 anos e ofrecen o valor da viscosidade cinemática da substancia en cuestión simplemente por multiplicación da constante do viscosímetro á temperatura de traballo (40ºC ou 100ºC. Para outros valores hai que interpolar ou extrapolar estes axeitadamente) polo tempo (en segundos) que tarda en pasar entre as dúas marcas.

O procedemento experimental é moi sinxelo: Cunha pipeta introdúcense uns 4 mL de biodiesel pola rama gorda da esquerda, os cales depositaranse no bulbo grande. A continuación colócase un aspirador de pipeta na rama estreita e succiónase lentamente para facer que o líquido ascenda ata máis arriba do bulbo superior pequeno. Se se traballa a 40ºC habera que introducir o viscosímetro no baño termostatizado de auga e deixar que acade o equilibrio térmico durante uns 15-20 minutos.

Nas nosas experiencia comprobamos que poñendo uns anacos de porespán a modo de illante na superficie da vaso con auga conseguíamos que a temperatura non variase máis dun par de graos arredor dos 40ºC durante toda a medición, o cal consideramos suficiente para a nosa humilde investigación. O emprego dunha sonda termométrica fixo moi doado o seguimento da temperatura durante todo o proceso.

Cando o equilibrio térmico se considera acadado quítase o aspirador e vese como o biodiesel vai descendendo pola rama estreita. Cando pase pola marca superior ponse en marcha un cronómetro e cando pase pola inferior detense. Este será o tempo que teremos que multiplicar pola constante para obter a viscosidade cinemática.
Fixemos nestes días dúas tandas tres medicións da viscosidade do biodiesel das probas 1, 14 e 6. E podemos sacar a conclusión de que a reproducibilidade é moi boa, xa que medindo 3 veces a 40ºC na proba 14 obtivéronse 394s, 408s e 403s. E na proba 6: 342s, 348s e 340 s.

En resumo, para estas probas, os resultados foron os seguintes:

PROBAS DE VISCOSIDADE CO APARELLO DE CANNON-FENSKE

K (40ºC) = 0.01403

K (100ºC) = 0.01397

K extrapolada a 20ºC = 0.01405

	Cannon-Fenske
Proba	Tª	Tempo caída (t)	Viscosidade (cSt) (K·t)
1	20ºC	630 s	8,8 cSt
	40ºC	371 s	5,2 cSt
6	19ºC	576	8,1 cSt
	40ºC	342 + 348 + 340 = 1030/3= 343	4,8 cSt
14	20ºC	658	9,2 cSt
	40ºC	394 + 408 + 403 = 1205/3= 402	5,6 cSt

Aquí tedes algunhas instantáneas das medicións

empezando a medir a Tª ambiente na proba 14

rematando a medición a Tª ambiente da proba 14

un momento na medición a 40ºC co baño termostatizado caseiro

antes de empezar a medir 

E un vídeo da medición feita o martes 11 na proba Nº1 a 40ºC para que comprobedes todo o proceso en tempo real

O mellor de todo é que calquera das probas rexistra uns parámetros aceptados polas normas internacionais (en Europa entre 3,5 e 5 cSt pero en EEUU entre 1,9 y 6 cSt), principalmente a proba 6 que parece confirmarse como a que mellor biodiesel produciu.

É salientable a dependencia a viscosidade coa temperatura porque baixar 20ºC desde os 40ºC produce un aumento de case un 70% na mesma.

BIODIESEL: MEDINDO A VISCOSIDADE POLO MÉTODO DE STOKES

O martes 11 tamén lle dedicamos parte da tarde á medida da viscosidade do biodiesel obtido nalgunha proba.

Como na número 14 tiñamos preto dun cuarto de litro de biodiesel, empregámolo para encher unha probeta de 250 mL e probar a determinar a viscosidade polo método de Stokes, xa que pensamos que ao ter maior percorrido de caída sairía mellor que a anterior feita na tubo de ensaio.

Por outra banda os rapaces empregaron por primeira vez un viscosímetro Cannon-Fenske nestas determinacións. Fixémolo co biodieselda proba 1, que parece que tiña boa pinta (lembremos que foi a única que non se fixo sobre aceite usado senón comercial). 

Os resultados foron os seguintes.

VISCOSIDADE POLO MÉTODO STOKES (PROBA Nº 14)

Empregouse unha probeta de 4,00 cm de diámetro externo e 3,60 cm de diámetro interno. As liñas de medida volumétrica están separadas 0,185 cm.

A esfera que se fixo descender foi unha gota de auga desprendida dun pipeta de 1mL. Procurouse depositar preto da superficie libre do biodiesel e sobre o eixe do cilindro. 

A determinación do diámetro da gota fíxose por dúas vías. A primeira, directa: na pipeta comprobouse que a adición de 4 gotas facía descender o volume uns 0,16 mL, o cal indica que cada gota ten uns 0,04 mL de volume. A segunda: por inspección visual nun fotograma conxelado no momento da caída, o cal indicou un diámetro de 0,64 cm, é dicir un volume de 0,137 mL, valor 

creemos que demasiado elevado.

Para determinar a velocidade de caída da gota parouse o video en varios instantes e capturáronse fotogramas como o seguinte

Obténdose a seguinte táboa de datos:

r(cm)	0	0,55	1,29	2,22	3,33	4,25	5,92	7,4	10,17	11,28	12,76	15,35	16,65	18,31
t (s)	0	0,29	0,41	0,57	0,73	1,07	1,39	1,65	2,23	2,41	2,75	3,23	3,57	3,84

A grafica obtida é esta

Pódese comprobar como os 5 primeiros datos sáense un pouco da linealidade. Nese tramo aínda non de acadou a velocidade terminal constante de caída. O axuste non é excesivamente bo...pero mellora cando collemos a partir do 6º punto, xa que ese é o tramo de caída de velocidade constante.

Esta gráfica dános unha pendente (é dicir, velocidade de caída) de 5,02 cm/s.

Substituíndo na ecuación e Stokes corrixida

Tomando densidade da auga 1 g/mL e do biodiesel 0,87 g/mL. Para o diámetro da gota parécenos máis fiable o marcado pola pipeta: 0,04 mL de volume, 0,21cm de radio, 0,42 cm de diámetro.

Sustituíndo na ecuación obtemos un valor de 0,19 P. Dividindo pola densidade temos a viscosidade cinemática 0,22 St, é dicir 22 cSt.

Este é un valor de novo excesivo para o admitido nas normas internacionais (para estas temperaturas ambiente sobre 8 ou 9 cSt).

Está claro que algo está saíndo mal na determinación.

Fixemos unha 3ª proba co biodiesel desta proba Nº 14 pero engadindo gotas máis pequena cunha pipeta Pasteur: 35 gotas equivalían a 1 mL o cal daba arredor de 0,028 mL para cada gota, é dicir un diámetro de 0,38 cm, que coincidíu bastante ben coa imaxe da fotografía

e cos fotogramas do vídeo

A secuencia completa da gravación en vídeo podédela ver aqui

Pero aínda así o tamaño é similar ao anterior e o resultado e o resultado da velocidade capturando fotogramas sitúase arredor de 4 cm/s. Xa visualmente se intuía que a gota caída un pouco máis lento. 

De todos os xeitos estes datos acaban dando un resultado de 23,4cSt, que segue sendo altísimo.

Unha análise máis detallada indícanos que a clave está en elixir ben a bola de caída. Se esta fose lenta, seguramente os resultados estarían próximos aos reais. Pero a diferencia de densidades entre auga e biodiesel é o suficientemente grande como para que a gota de auga caia máis rápido do debido e o fluxo ao seu arredor non sexa laminar (lembramos que a fórmula de Stokes é valida para números de Reynolds inferiores a 5, o cal é un fluxo moi laminar). Se conseguíramos unha esferaz maciza de densidade sobre 0'9 g/mL sería fantástico...pero non é o caso.

BIODIESEL: ENTRANDO NA RECTA FINAL-CARACTERIZACIÓN

Deixaramos a cousa coas 3 últimas probas de reacción. Dúas delas tiñan moi boa pinta, mentres que a da lipasa pois non...

Pero o paso do lavado puxo de manifesto que as cousas, ás veces, non son o que parecen, porque tiveron que levarse a cabo ata 3 lavados consecutivos para intentar purificar ao máximo o biodiesel producido.

A fase acuosa en cada lavado deixaba unha producción de escuma moi grande, moito xabón...e o biodiesel tan clariño que tiñamos nas probas 13 e 14 enturbiouse moito

Despois do 3º lavado tiñamos unha fase acuosa así de branca a leitosa

Non obstante a proba 13 ao final amosouse como a que saíra peor porque nin despois de quentar o biodiesel no microondas se volveu transparente.

Todo o contrario que a proba 14 no que o quecemento eliminou a auga e deixou un biodiesel transparente e cristalino, e nun rendemento próximo ao 100% porque se illaron máis de 230 mL.

biodiesel proba 13: turbio. O da 14: transparente.

Pero hoxe, martes 11 de marzo o que fomos facer ao laboratorio foi intentar caracterizar os biodiesel producidos nas diferentes probas de reacción.
Empezamos pola densidade e deixamos a viscosidade para o final.
Para medir a densidade empregamos varios métodos. O máis sinxelo consistía en tomar 5 mL de biodiesel con pipeta graduada e pesalos sobre un cristalizador. Un segundo método implicaba en coller 5 mL con pipeta e ir introducíndoos en probeta de 10 mL para tomar 2 medidas de masa, aos 5 e aos 10 mL, para facer unha media final. Un método máis preciso consistía en pesar 100 mL exactos dun matraz aforado, pois cantidades máis grandes minimizan o erro cometido. E para usar o hidrómetro enchemos unha probeta de 250mL con biodiesel da proba 14, na cal obtivemos bastante producto.
Aquí temos a Carlos medindo co matraz aforado

A táboa-resumo de resultados é a seguinte

E dela resulta sorprendente o dato de densidade da proba número 3, máis baixo do normal, preto de 0,8 g/ml, aínda que xa, a pinta, non era da mellores, presentando o biodiesel unha turbidez evidente.
O hidrómetro, aparello que emprega como mecanismo medidor o equilibro de forzas de gravidade e empuxe que experimenta ao somerxelo no biodiesel, ofreceu un resultado clavo á pesada en probeta. Elixiuse un modelo que medía densidades a 20ºC comprendidas entre 800 e 900 g/mL.

Aquí tedes un vídeo de como se mide co hidrómetro

Pero en xeral pódese ver que a densidad está na maioría dos casos sobre 0,86 g/mL e nos mellores está arredor de 0,87-0,88 g/mL, o cal se axusta perfectamente ao admitido nas normas internacionais.
En canto á viscosidade deixámolo para a seguinte entrada

SEGUIMENTO DAS PROBAS DE SÍNTESE DE BIODIESEL

Hoxe luns volvemos ao colexio. Xa pasou case unha semana desde que fixemos as distintas probas de reacción e máis de 3 días desde que laváramos o biodiesel producido. Decidimos botarlle unha ollada ao aspecto que ofrecían, a ver se notábamos algún cambio.

Nas seguintes fotos temos o aspecto que tiñan todas elas. Un resume xeral indica que as que ofrecían un aspecto máis cristalino no biodiesel eran as número 5, 6, 8 e 12, así como tamén a 7 (aínda que esta lembramos que fora sometida a 2 lavados mentres que as demáis so experimentaron 1 lavado). É significativo que foron todas elas XUSTO NAS QUE SE EMPREGARON 1,5 G DE SOSA. Evidentemente esta debe ser a proporción óptima de base a empregar co aceite usado que se utilizou, suficiente como para provocar a esterificación e neutralizar os ácidos graxos libres iniciais, e non excesiva como para provocar excesivo xabón en reaccións de saponficación paralelas.

As probas 2, 3 e 11 seguían presentando un medio algo turbio pola existencia de xabóns no seu seo.

A 4 tamén presentaba un medio pouco claro. Era cristalino na súa parte superior pero a parte media-inferior estaba moi turbia.

Sen dúbida as probas de aspecto máis curioso foron a 1 e a 10. 

A número 1 lembramos que se fixo sobre aceite de oliva virxe extra, co cal se esperaría un bo resultado. O venres notabamos turbidez, o cal denotaba que a proporción de sosa non debeu ser a axeitada. Non obstante, hoxe o aspecto era xa moito mellor, xa que o xabón que enturbiaba o medio o venres acabou por sedimentar no fondo do vaso.

A que foi espectacular foi a proba número 10, porque nela o medio parecía estar cristalino pero fixándose ben na súa superficie púidose detectar a presencia dunha capa xa xabón semisólido enriba do biodiesel. Mirade a secuencia de fotos e o aspecto do xabón que retiramos cunha espátula por simple arrastre.

Do aspecto que hoxe lle vimos ás probas cremos que a cantidade de sosa empregada condicionou moito o resultado final porque todas as que se fixeron con 1,5 gramos saíron moi ben, todas as que se fixeron con 1 gramo crearon xabón pero que se acabou por separar do biodiesel (sedimentando-proba 1 ou flotando-proba 10) ou que está en proceso (proba 4), e todas as que se fixeron con 2 gramos formando medios turbios nos que o xabón estaba disolto por todo o biodiesel e nos que a emulsión non se rompeu (probas 2, 3 e 7). Coa proba 7 comprobouse que eran necesarios 2 lavados para obter o biodiesel cristalino.
A única proba que escapou a esta tendencia foi a número 11, na que se empregaron 1,5g pero non deu biodiesel cristalino senón algo turbio. Neste caso lembramos que so se axitou uns poucos minutos o cal nos fai supoñer que a reacción non se completou.
Con todos estes datos imos acotando as mellores condicións experimentais.
Queremos probar outras 3 novas condicións e despois sacaremos conclusións, aínda que parece confirmarse que:

É MOI IMPORTANTE PARTIR DUN ACEITE O MÁIS SECO E NEUTRO POSIBLE.

Por iso parece que é necesario facer un pretratamento do aceite con auga quente para arrastrar os ácidos graxos libres que provocan a maior parte da saponificación observada. Tamén haberá que facer ben a valoración con sosa patrón para saber a acidez libre do aceite e así poder axustar a cantidade de NaOH a empregar, pois parece que esa proporción condiciona moito o resultado final. Despois parece confirmarse que a reacción resulta máis rápida e mellor quentando un pouco. E finalmente é importante lavar para obter un biodiesel cristalino. Auga para ser suficiente pero poden ser necesarios 2 lavados.
A ver se o mércores poñemos as probas de reacción restantes e medimos a densidade e viscosidade do biodiesel obtido nalgunha proba boa.

A VOLTAS CO BIODIESEL: LAVANDO O PRODUCTO

Seguindo con este proceso paralelo para conseguir biodiesel a partir do noso aceite usado de cociña, hoxe martes, despois das clases, volvemos a quedar no laboratorio para levar a cabo a nosa 5ª sesión práctica.

Hoxe tocaba para algúns rematar de transvasar a fase menos densa da reacción (en teoría o biodiesel) a un Erlenmeyer. Para outros implicaba pasar o contido completo porque o último día aínda fixeran a síntese. 

En definitiva o primeiro obxectivo do día tería que ser ter o biodiesel obtido en cada proba introducido nun Erlenmeyer.

Antes de empezar fixámonos nas probas de Carla e Verónica do último día. Foron feitas sen case que tempo de axitación, co cal temos sospeitas de que non se completase o proceso de síntese. Canto menos o aspecto que presenta o medio de reacción é curioso: vese a fase do biodiesel separada da glicerina pero nadando no biodiesel tamén se observa unha especie de escuma que ben poderían ser pequenas formacións de xabóns. Ademáis a fase máis densa acobou formando un "pegote" denso, case sólido, que pode ser mestura de glicerina con metanol, xabóns, ou graxas semiesterificadas (monoglicéridos ou diglicéridos). A proba de Juan, que tamén tivo pouco tempo de axitación, presentaba mellor aspecto. O tela no funil de decantación favoreceu a separación. A fase máis densa era un sólido case negro, glicerina (que funde sobre os 18ºC, co cal pode chegar a solidificar, como en efecto fixo) e o biodiesel era máis transparente. 

A de Juan tiña bo aspecto

Pero a de Carla non. Moita escuma...¿xabón?

Por arriba

A de Verónica mellor, pero tamén con escumas

Desde arriba observábanse mellor nadando sobre o biodiesel

A Juan, Verónica e Carla aínda lles quedaba transvasar o biodiesel producido nas súas probas.
Aquí vemos a Juan quitándoo do funil. Non puido separalo abrindo a chave porque a glicerina negra solidificara e non podía saír. Mirade o que pasou:

Pois nada...por arriba logo:

A glicerina formou un tapón solificado que conservaba a súa forma cónica incluso despois de despegalo das paredes:

Como pesaran antes os Erlenmeyers baleiros, agora puideron ver canto pesaba este "cru" de biodiesel obtido, co obxecto de ter unha estimación do rendemento da reacción. 

Unha vez illados os "crus" de biodiesel, tamén se lles mediu o pH para saber se quedaban ou non restos de sosa. Os resultados foron os seguintes:

Proba	Masa biodiesel (g estimados)*	Rendemento estimado	pH
1 (Carlos)	200	90%	8
2 (David)	175	80%	7-8
3 (Antón)	80	38%	8-9
4 (Nazaret)	220	98%	9
5 (Bieito)	220	98%	9
6 (Marta)	200	98%	8
7 (Adrián)	100	45%	7-8
8 (Nerea)	215	96%	7-8
10 (Carla)	200	90%	9
11 (Verónica)	130	58%	7
12 (Juan)	225	100%	9

O cálculo do rendemento é estimado. As cantidades non son exactas pero da unha idea o ben que foi a reacción.

Hai que ter en conta que as densidades do aceite de partida e do biodiesel son moi similares e que como se puxeron a reaccionar 250mL sería de esperar que se obtivesen uns 250mL tamén de biodiesel, o cal corresponde a uns 225 g  teóricos, xa que a súa densidade estará sobre os 0'9 g/mL, de aí as porcentaxes especificadas na táboa.

Aquí temos por exemplo a medición co indicador Universal do pH da proba 8, que resultou ser lixeiramente básico.

Aquí Bieito e compañía ensínannos como levaron a cabo a determinación de pH

Polo tanto quedaba clara unha cousa: o biodiesel aínda non estaba puro.

Para arrastrar eses restos de hidróxido sódico e tamén algunha traza de metanol que podía haber no biodiesel (lembramos que o metanol é soluble no biodiesel e empregouse bastante exceso na reacción co cal é razoable supoñer que parte pode atoparse no seo do biodiesel) tiñan que levar a cabo a seguinte gran etapa do proceso: O LAVADO.

Vista a bibliografía que hai ao respecto é unha fase polémica. Hai xente que non lava o biodiesel e outra que si é partidaria de facelo.

Mesturar agora o biodiesel con auga para que esta arrastre restos de metanol e sosa pode derivar na formación dunha emulsión tremenda que despois lle leve moito tempo estabilizarse e nos proporcione o biodiesel de novo ben separado da fase acuosa. Pero, por outra banda, se sae ben o producto final será máis puro. 

Nos optamos por facelo pero tendo a precaución de mesturar de xeito homoxeneo e non violento porque deste xeito non emulsionamos moito o medio, simplemente axitamos en circulo as fases para que entren ben en contacto e despois deixamos repousar para que a gravidade faga o resto do traballo...

Na fase de lavado introducimos 3 posibles variantes: 

• auga destilada.
• disolución de acético en auga ao 6% (ácida).
• disolución de cloruro sódico (sal) en auga ao 1%. 

As probas foron distribuídas do seguinte xeito:

Proba	LAVADO con...
1 (Carlos)	75 mL auga
2 (David)	75mL de AcOH ao 6%
3 (Antón)	75mL de AcOH ao 6%
4 (Nazaret)	75mL de AcOH ao 6%
5 (Bieito)	75mL de AcOH ao 6%
6 (Marta)	75 mL auga
7 (Adrián)	75 mL auga
8 (Nerea)	75 mL auga
10 (Carla)	75 mL de disolución NaCl ao 1%
11 (Verónica)	75mL de AcOH ao 6%
12 (Juan)	75 mL auga

Hai que sinalar que a cantidade de 75mL da fase acuosa non era a que en principio se pensou porque nos atopamos cun problema: ao transvasar o biodiesel aos Erlenmeyers de 250mL quedaban case cheos co cal non había espacio para introducir a fase acuosa e proceder á decantación. ¿Que fixemos? pois baleirar parte do biodiesel de cada proba para que quedaran no Erlenmeyer uns 150 mL de biodiesel. As fraccións que se quitaron das distintas probas foron xuntadas todas nun botella de litro para facer un lavado conxunto.

Como curiosidade podemos xuntar a foto dun fenómeno que produxo moito interese entre os rapaces. Á hora da preparación da disolución nai de ácido acético nunha botella de vidro, na fase de axitación para homoxeneizar o contido da disolución, prodúxose un remuíño no seo do fluído similar a un "tornado", loxicamente polo movemento circular que se lle deu áo recipiente da disolución. é innegable que resultaba atractivo

Para ver como levaron a cabo a extracción podemos fixarnos en David

E xa despois de lavados así quedaron repousando

Despois de lavados...

3-4-5-6-7

1-2-3-4-5-6

8-10-11-12

Repousando